ΕΤΕΡΟΤΟΠΙΕΣ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ

Της Πασχαλίνας Γιαννάκη

Η μετάβαση στον «κάτω κόσμο»

Μετρό Θεσσαλονίκης. Στάση Ευκλείδης. Φωτογραφία Πασχαλίνα Γιαννάκη, 28/03/2026, ώρα 09:59

Στο μεταίχμιο του πάνω και του κάτω κόσμου, οι κυλιόμενες σκάλες του Μετρό οδηγούν σ΄ έναν χώρο κενό· έναν χώρο που υπάρχει μόνο για να τον εγκαταλείπεις. Ο ταξιδιώτης γίνεται ένα με τις μεταλλικές επιφάνειες και διαλύεται στο ψυχρό, ηλεκτρικό φως. Νιώθει το σώμα του να βρίσκεται ταυτόχρονα σ’ ένα εδώ και σ΄ ένα εκεί. Στο «εδώ» της παρουσίας του στον σταθμό και στο «εκεί» της προσμονής του άλλου σταθμού.

Το Μετρό είναι ο ετεροτοπικός τόπος, που δεν ανήκει πουθενά. Δηλώνει συγχρόνως τον παροντικό χρόνο και συγχρόνως τον χρόνο της μετάβασης σε κάποιον άλλο χρόνο· στον χρόνο του ταξιδιού. Οι συρμοί αισθητοποιούν αυτή τη μετάβαση. Με την ρυθμική τους εναλλαγή κάθε τρία λεπτά, έρχονται και φεύγουν, εναλλάσσοντας τον ερχομό με την απομάκρυνση.

Σ΄ αυτή την κάθοδο, ο χρόνος παγώνει και συγχρόνως κινείται. Το σώμα γίνεται ο τόπος που υπόσχεται την παύση, ενώ την ίδια στιγμή την αναβάλλει επ’ αόριστον.

«Ή θα νικήσουμε ή θα νικήσουμε»

Κτήριο του Χημικού. Πανεπιστημιούπολη Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Φωτογραφία Πασχαλίνα Γιαννάκη, 31/03/2026, ώρα: 07:54

Όγκος από σκληρό μπετόν υψώνεται προς τον γκρίζο ουρανό. Μοιάζει να εικονοποιεί τον ψυχρό θετικισμό της ακαδημαϊκής τάξης.

Αναπάντεχα, όμως, στην κορυφή του, εκεί όπου το κτίριο συναντά τα σύννεφα, μια κραυγή από μαύρο μελάνι διακόπτει τη σιωπή: «Ή θα νικήσουμε ή θα νικήσουμε». Η επιγραφή με την ετεροτοπική της ταυτολογία, μεταμορφώνει το ακίνητο οικοδόμημα σε ένα πεδίο μάχης, όπου η «τάξη» της επιστήμης μέσα στο κτίριο συγκρούεται με την εξωτερική δήλωση και την ορμή της ελπίδας για κάτι ανέφικτο, αλλά και εφικτό.

Αρχαιολογικό εύρημα

Κατεστραμμένο πατίνι στην παραλία της Θεσσαλονίκης. Φωτογραφία Πασχαλίνα Γιαννάκη, 11/03/2026, ώρα: 18:14

Κάποτε ήταν σύμβολο της ταχύτητας· έσκιζε τον αέρα της πόλης με τον αναβάτη του. Τώρα κείτεται στην άσφαλτο σαν σκελετωμένο κουφάρι, που ξέβρασε μια φανταστική πλημμύρα.

Καλυμμένο από τα στρώματα της λήθης και της φθοράς, ακινητοποιεί τον χρόνο μέσα στη διαρκή ροή του δρόμου. Σταμάτησε να είναι ο «τόπος» της μετακίνησης κι έγινε το απομεινάρι μιας σύγχρονης αρχαιολογίας· ναυάγιο που μαρτυρά τη φθορά της τεχνολογίας.

Πεταμένο στην άκρη της ασφάλτου ενσαρκώνει τον χρόνο της φθοράς και της σκουριάς που αντικαθιστά τον ζωντανό χρόνο της μετακίνησης.

Αποκτά έτσι μια νέα ύπαρξη, καθώς στέκει ανάμεσα στη χρησιμότητα που έχασε και στην ομορφιά της αποσύνθεσης που κέρδισε, υπενθυμίζοντας πως κάθε μηχανούργημα του σήμερα είναι ήδη, εν δυνάμει, μία ετεροτοπία της αρχαιολογίας του μέλλοντος.

Η έρευνα εντάσσεται στην προετοιμασία της νέας μεταδραματικής δράσης του Εργαστηρίου Πολυτροπικών Δραστηριοτήτων “Deep Eyes” του Οργανισμού Φεστιβάλ Ολύμπου με τίτλο: «Perseus' Mirror |Ο καθρέφτης του Περσέα: Symposium on Michel Foucault's Heterotopias | Συμπόσιο για τις ετεροτοπίες του Michel Foucault» για το καλοκαίρι του 2026 στο πλαίσιο του 55ου ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΟΛΥΜΠΟΥ.